Đảng Dân chủ thắng lớn trong bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Quan hệ Mỹ – Trung đứng trước bước ngoặt mới, Đài Loan trở thành tâm điểm

Chiến thắng của Đảng Dân chủ có thể làm thay đổi cục diện quan hệ Mỹ – Trung

Chiến thắng đáng chú ý của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang mở ra những thay đổi tiềm tàng đối với quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh. Việc giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện có thể khiến chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc trở nên cứng rắn hơn, đặc biệt trong các vấn đề liên quan đến Đài Loan, an ninh kinh tế và cạnh tranh công nghệ.

Theo nhận định của các chuyên gia, kết quả bầu cử không nhất thiết khiến Tổng thống Donald Trump ngay lập tức thay đổi chiến lược ngoại giao với Trung Quốc. Tuy nhiên, áp lực từ Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể khiến chính quyền Mỹ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc duy trì cách tiếp cận thận trọng với Bắc Kinh.

Một trong những vấn đề đáng chú ý là sự khác biệt giữa ưu tiên của nhánh hành pháp và quan điểm của các nghị sĩ tại Quốc hội. Trong khi Tổng thống Trump có thể muốn duy trì quan hệ ổn định với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhằm bảo vệ lợi ích thương mại và di sản chính trị của mình, các nghị sĩ Đảng Dân chủ có thể thúc đẩy những biện pháp cứng rắn hơn đối với Trung Quốc.

Gabriel Wildau, giám đốc điều hành tại Teneo, nhận định rằng ông Trump có thể sẽ chống lại áp lực ngày càng tăng nhằm đối đầu với Trung Quốc và tiếp tục theo đuổi chiến lược được gọi là “ổn định chiến lược”.

Theo ông Wildau, trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ, Tổng thống Trump có thể quan tâm nhiều hơn đến việc xây dựng di sản cá nhân và duy trì những thành tựu ngoại giao thay vì tập trung hoàn toàn vào lợi ích chính trị của Đảng Cộng hòa.

Điều này có thể khiến Washington xuất hiện hai luồng quan điểm khác nhau: Nhà Trắng muốn duy trì đối thoại cấp cao với Bắc Kinh, trong khi Quốc hội thúc đẩy các chính sách kiểm soát và cạnh tranh mạnh mẽ hơn.

Thuế quan và thương mại tiếp tục là mặt trận quan trọng giữa Washington và Bắc Kinh

Một trong những ưu tiên được Đảng Dân chủ đề cập sau chiến thắng bầu cử là xem xét dỡ bỏ một số mức thuế quan do chính quyền Trump áp đặt.

Đây là một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm giảm áp lực lạm phát trong nước và cải thiện điều kiện kinh tế đối với người tiêu dùng Mỹ.

Trong những năm gần đây, cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra nhiều biến động đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Các mức thuế nhập khẩu cao khiến doanh nghiệp phải điều chỉnh hoạt động sản xuất, tìm kiếm nguồn cung thay thế và tính toán lại chi phí kinh doanh.

Việc giảm thuế quan, nếu được thực hiện, có thể giúp một số doanh nghiệp Mỹ giảm chi phí nhập khẩu hàng hóa và linh kiện từ Trung Quốc. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa Washington sẽ từ bỏ chiến lược cạnh tranh kinh tế với Bắc Kinh.

Trên thực tế, chính sách thương mại của Mỹ đối với Trung Quốc ngày càng vượt ra ngoài vấn đề thuế nhập khẩu thông thường. Những lĩnh vực như chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, khoáng sản chiến lược, pin năng lượng và công nghệ quốc phòng đang trở thành trọng tâm trong cuộc cạnh tranh giữa hai nước.

Scott Kennedy, cố vấn cấp cao và chủ tịch hội đồng quản trị về kinh doanh và kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng kết quả bầu cử có thể thúc đẩy Đảng Dân chủ đưa chính sách Mỹ đối với Trung Quốc theo hướng cứng rắn hơn thông qua các phiên điều trần và hoạt động lập pháp.

Đặc biệt, các vấn đề về an ninh kinh tế và Đài Loan có thể trở thành trọng tâm trong chương trình nghị sự của Quốc hội mới.

Tuy nhiên, ông Kennedy cũng lưu ý rằng những nỗ lực này sẽ bị giới hạn bởi quyền hạn rộng lớn của nhánh hành pháp cũng như sức mạnh kinh tế và ảnh hưởng quốc tế ngày càng tăng của Trung Quốc.

Điều đó có nghĩa là Quốc hội có thể tạo thêm áp lực chính trị, nhưng không dễ dàng đảo ngược toàn bộ định hướng ngoại giao và thương mại của Mỹ chỉ trong thời gian ngắn.

Đài Loan tiếp tục là điểm nóng nguy hiểm nhất trong quan hệ Mỹ – Trung

Trong số các vấn đề có khả năng khiến căng thẳng Mỹ – Trung gia tăng, Đài Loan được đánh giá là điểm nóng nguy hiểm nhất.

George Chen, đối tác kiêm đồng chủ tịch bộ phận kỹ thuật số tại công ty tư vấn The Asia Group, nhận định rằng Đài Loan là lĩnh vực mà một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có nhiều khả năng thách thức Bắc Kinh nhất.

Theo ông Chen, Quốc hội Mỹ nhiều lần thể hiện sự sẵn sàng thúc đẩy các sáng kiến hỗ trợ Đài Loan, ngay cả khi chính quyền tổng thống có cách tiếp cận thận trọng hơn.

Điều này có thể khiến chiến lược cân bằng giữa Washington và Bắc Kinh của Tổng thống Trump trở nên khó khăn.

Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình và phản đối mạnh mẽ những động thái mà Bắc Kinh cho rằng thúc đẩy hòn đảo tiến gần hơn đến độc lập.

Trong khi đó, Mỹ duy trì quan hệ không chính thức với Đài Loan theo chính sách Một Trung Quốc, đồng thời tiếp tục hỗ trợ hòn đảo này về nhiều mặt, bao gồm an ninh và quốc phòng.

Một sự kiện từng gây căng thẳng nghiêm trọng là chuyến thăm Đài Loan của bà Nancy Pelosi vào năm 2022, khi bà còn giữ chức Chủ tịch Hạ viện Mỹ.

Chuyến thăm đã khiến Bắc Kinh phản ứng gay gắt và tổ chức nhiều hoạt động quân sự quy mô lớn quanh eo biển Đài Loan.

Đến năm 2023, Hakeem Jeffries, lãnh đạo phe thiểu số Đảng Dân chủ tại Hạ viện, cũng có cuộc gặp với bà Thái Anh Văn, khi đó là nhà lãnh đạo Đài Loan, tại New York.

Những động thái này cho thấy vấn đề Đài Loan nhận được sự quan tâm đáng kể từ cả hai đảng lớn tại Mỹ, dù mức độ và cách thức hỗ trợ có thể khác nhau.

Trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 5, Chủ tịch Tập Cận Bình từng cảnh báo Tổng thống Trump rằng nếu xử lý sai vấn đề Đài Loan, quan hệ Mỹ – Trung có thể rơi vào một tình thế nguy hiểm nghiêm trọng.

Thông điệp này cho thấy Bắc Kinh xem Đài Loan là lợi ích cốt lõi và không muốn vấn đề này trở thành công cụ mặc cả trong các cuộc đàm phán song phương.

Vai trò của Đài Loan trong cuộc cạnh tranh bán dẫn và trí tuệ nhân tạo

Đài Loan không chỉ có ý nghĩa địa chính trị mà còn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Hòn đảo này là nơi đặt trụ sở của TSMC, một trong những nhà sản xuất chất bán dẫn theo hợp đồng lớn nhất thế giới.

TSMC đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất các bộ vi xử lý tiên tiến phục vụ nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu, bao gồm Nvidia và Apple.

Đặc biệt, các dòng chip hiệu năng cao của Nvidia được sử dụng rộng rãi trong trung tâm dữ liệu, hệ thống trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng điện toán tiên tiến.

Trong bối cảnh AI đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế toàn cầu, việc bảo đảm chuỗi cung ứng bán dẫn ổn định ngày càng có ý nghĩa chiến lược đối với Mỹ.

Bất kỳ biến động quân sự hoặc chính trị nghiêm trọng nào tại eo biển Đài Loan đều có thể gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất chip và chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Đây cũng là lý do Washington đặc biệt quan tâm đến việc duy trì ổn định tại khu vực.

Trong vài năm qua, chính phủ Mỹ đã liên tục siết chặt các hạn chế đối với khả năng tiếp cận chip bán dẫn tiên tiến của các doanh nghiệp Trung Quốc.

Một trong những mục tiêu quan trọng là ngăn chặn việc công nghệ Mỹ được sử dụng để nâng cao năng lực quân sự hoặc các năng lực chiến lược nhạy cảm của Trung Quốc.

Những biện pháp này đã thúc đẩy Bắc Kinh tăng tốc phát triển ngành bán dẫn trong nước, giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và xây dựng hệ sinh thái chip riêng.

Nếu Quốc hội Mỹ mới tiếp tục thúc đẩy các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt hơn, cuộc cạnh tranh bán dẫn giữa hai nước có thể bước sang giai đoạn căng thẳng mới.

Mỹ có thể cứng rắn hơn với Trung Quốc trong cuộc đua công nghệ

Bên cạnh Đài Loan, công nghệ được dự báo sẽ là một trong những mặt trận cạnh tranh quan trọng nhất giữa Mỹ và Trung Quốc trong thời gian tới.

George Chen cho rằng tại Washington đang hình thành sự đồng thuận ngày càng rộng rãi về việc không để lợi thế công nghệ của Mỹ bị sử dụng nhằm củng cố năng lực quân sự hoặc chiến lược của Trung Quốc.

Đây là quan điểm nhận được sự ủng hộ từ nhiều nghị sĩ thuộc cả hai đảng, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và công nghệ quốc phòng.

Một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể tạo thêm động lực để thúc đẩy các biện pháp kiểm soát công nghệ mạnh mẽ hơn.

Điều này đặt Bắc Kinh trước một thách thức đáng kể. Ngay cả khi Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình duy trì các cuộc gặp ngoại giao tương đối thân thiện, cạnh tranh công nghệ vẫn có thể tiếp tục gia tăng.

Theo ông Chen, Trung Quốc có thể nhận thấy công nghệ đang trở thành nguồn gây căng thẳng ngày càng lớn trong quan hệ song phương.

Điều đáng chú ý là cuộc cạnh tranh này không chỉ liên quan đến quyền tiếp cận sản phẩm công nghệ mà còn quyết định vị thế kinh tế và sức mạnh quốc gia trong nhiều thập kỷ tới.

Mỹ hiện có lợi thế trong nhiều lĩnh vực công nghệ cốt lõi, đặc biệt là thiết kế chip, phần mềm, hệ sinh thái AI và các công nghệ điện toán tiên tiến.

Trong khi đó, Trung Quốc sở hữu năng lực sản xuất quy mô lớn, thị trường nội địa rộng và khả năng huy động nguồn lực đáng kể để phát triển các ngành công nghiệp chiến lược.

Sự cạnh tranh giữa hai bên vì vậy không chỉ là cuộc đua giữa các doanh nghiệp mà còn là cuộc cạnh tranh về mô hình phát triển công nghệ và năng lực tự chủ chiến lược.

Trung Quốc ngày càng có lợi thế trong các cuộc đàm phán kinh tế toàn cầu

Một yếu tố khác khiến Mỹ phải cân nhắc trong quan hệ với Bắc Kinh là vị thế ngày càng lớn của Trung Quốc trong thương mại quốc tế.

Trong năm nay, Bắc Kinh đã tiếp đón nhiều nhà lãnh đạo toàn cầu trong bối cảnh các nền kinh tế lớn đang phải đối mặt với áp lực từ hàng hóa nhập khẩu Trung Quốc.

Trung Quốc hiện giữ vai trò quan trọng trong nhiều chuỗi cung ứng công nghiệp, từ xe điện, pin, thiết bị điện tử đến các nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghệ cao.

Đặc biệt, vị thế thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực đất hiếm đã mang lại cho Bắc Kinh một lợi thế đáng kể trong các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ và Liên minh châu Âu.

Đất hiếm là nhóm nguyên liệu thiết yếu đối với nhiều ngành công nghiệp chiến lược, bao gồm sản xuất động cơ điện, thiết bị điện tử, hệ thống quốc phòng và công nghệ năng lượng sạch.

Mặc dù Mỹ và các đồng minh đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung, việc xây dựng chuỗi cung ứng thay thế Trung Quốc đòi hỏi thời gian, vốn đầu tư lớn và năng lực chế biến chuyên sâu.

Điều này khiến Washington khó có thể hoàn toàn tách rời khỏi hệ sinh thái sản xuất của Trung Quốc trong ngắn hạn.

Vì vậy, dù Quốc hội mới có thể thúc đẩy chính sách cứng rắn hơn, Mỹ vẫn phải cân nhắc những tác động kinh tế nếu quan hệ thương mại với Bắc Kinh tiếp tục xấu đi.

Thị trường chứng khoán và cổ phiếu công nghệ phản ứng trước thay đổi chính trị

Những diễn biến chính trị tại Mỹ cũng tác động đến tâm lý thị trường tài chính quốc tế.

Theo thông tin được đề cập trong bài viết gốc, thị trường chứng khoán Mỹ tăng mạnh trong phiên thứ Tư sau khi Tổng thống Trump chấp nhận kết quả chiến thắng của Đảng Dân chủ.

Giá dầu cũng giảm sau những tín hiệu cho thấy Washington có thể tăng cường nỗ lực nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran.

Cổ phiếu Apple và phần lớn các doanh nghiệp công nghệ thuộc nhóm Magnificent Seven ghi nhận diễn biến tích cực, mặc dù Nvidia đi ngược xu hướng chung.

Tại Trung Quốc, cổ phiếu công nghệ cũng tăng điểm trong phiên thứ Năm, tiếp tục đà phục hồi sau đợt bán tháo mạnh trong tháng trước.

Liqian Ren, đại diện WisdomTree, cho rằng những động thái can thiệp pháp lý gần đây của Bắc Kinh đã góp phần hỗ trợ thị trường chứng khoán Trung Quốc.

Tuy nhiên, bà nhấn mạnh triển vọng của cổ phiếu công nghệ Trung Quốc vẫn phụ thuộc nhiều vào tâm lý của nhà đầu tư toàn cầu đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Theo bà, hiện vẫn tồn tại nhiều bất định về mức độ lợi ích mà AI có thể mang lại cho các doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc.

Điều này cho thấy thị trường công nghệ không chỉ phản ứng với các yếu tố chính trị mà còn phụ thuộc vào kỳ vọng tăng trưởng, khả năng thương mại hóa AI và hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp.

Quan hệ Mỹ – Trung sẽ đi về đâu sau chiến thắng của Đảng Dân chủ?

Chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể tạo ra một giai đoạn mới trong quan hệ Mỹ – Trung, khi Quốc hội Mỹ có xu hướng thúc đẩy các chính sách kiểm soát Trung Quốc mạnh mẽ hơn.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới chắc chắn sẽ bước vào một cuộc đối đầu toàn diện.

Tổng thống Trump vẫn có quyền điều hành nhiều lĩnh vực quan trọng trong chính sách đối ngoại, thương mại và an ninh quốc gia. Do đó, Nhà Trắng vẫn có thể duy trì các kênh đối thoại với Bắc Kinh nhằm tránh những xung đột không cần thiết.

Các cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình, nếu diễn ra theo kế hoạch, sẽ là cơ hội quan trọng để hai bên duy trì đối thoại cấp cao và tìm kiếm tiếng nói chung trong một số vấn đề kinh tế, thương mại và địa chính trị.

Dù vậy, những bất đồng liên quan đến Đài Loan, chất bán dẫn, AI và an ninh kinh tế vẫn rất khó giải quyết trong thời gian ngắn.

Đối với Trung Quốc, thách thức lớn nhất là duy trì môi trường thương mại quốc tế ổn định trong khi tiếp tục phát triển năng lực công nghệ độc lập.

Đối với Mỹ, bài toán đặt ra là vừa bảo vệ lợi thế công nghệ và lợi ích an ninh quốc gia, vừa tránh để căng thẳng với Trung Quốc gây tổn hại cho doanh nghiệp và người tiêu dùng trong nước.

Trong bối cảnh đó, chiến thắng của Đảng Dân chủ có thể không làm thay đổi ngay lập tức quan hệ ngoại giao giữa Washington và Bắc Kinh, nhưng nhiều khả năng sẽ khiến cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc trở nên phức tạp hơn.

Đài Loan tiếp tục là điểm nóng nhạy cảm nhất, trong khi công nghệ bán dẫn và trí tuệ nhân tạo sẽ quyết định phần lớn cục diện cạnh tranh kinh tế trong những năm tới.

Nguồn tham khảo: CNBC; Teneo; Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS); The Asia Group; WisdomTree.

Câu hỏi về chiến thắng của Đảng Dân chủ đối với quan hệ Mỹ – Trung

1. Chiến thắng của Đảng Dân chủ trong bầu cử giữa nhiệm kỳ ảnh hưởng thế nào đến quan hệ Mỹ – Trung?

Chiến thắng này có thể giúp Đảng Dân chủ thúc đẩy các chính sách cứng rắn hơn đối với Trung Quốc thông qua hoạt động lập pháp, điều trần và giám sát, đặc biệt trong các lĩnh vực an ninh kinh tế, công nghệ và Đài Loan.

2. Vì sao vấn đề Đài Loan được xem là điểm nóng nguy hiểm nhất giữa Mỹ và Trung Quốc?

Đài Loan có vị trí chiến lược tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời là trung tâm sản xuất chất bán dẫn tiên tiến toàn cầu. Bất kỳ xung đột nào tại eo biển Đài Loan cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh khu vực và chuỗi cung ứng công nghệ thế giới.

3. Mỹ có thể dỡ bỏ thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc không?

Đảng Dân chủ có thể thúc đẩy việc xem xét giảm hoặc dỡ bỏ một số mức thuế quan nhằm giảm áp lực lạm phát. Tuy nhiên, chính sách thương mại với Trung Quốc còn liên quan đến an ninh kinh tế và cạnh tranh công nghệ nên không dễ thay đổi toàn diện.

4. Tại sao TSMC có vai trò quan trọng trong quan hệ Mỹ – Trung?

TSMC là một trong những nhà sản xuất chip bán dẫn tiên tiến hàng đầu thế giới. Công ty cung cấp chip cho nhiều tập đoàn công nghệ lớn, trong đó có Nvidia. Vì vậy, vị trí của TSMC khiến Đài Loan trở thành mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

5. Trung Quốc có lợi thế gì trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Mỹ?

Trung Quốc sở hữu năng lực sản xuất công nghiệp quy mô lớn, thị trường nội địa rộng và vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược, đặc biệt là đất hiếm. Bắc Kinh cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào bán dẫn và trí tuệ nhân tạo nhằm giảm phụ thuộc công nghệ nước ngoài.

6. Liệu quan hệ Mỹ – Trung có tiếp tục căng thẳng dù hai nhà lãnh đạo duy trì đối thoại?

Có thể. Ngoại giao cấp cao giúp hai nước kiểm soát bất đồng, nhưng không nhất thiết giải quyết được những xung đột mang tính cấu trúc liên quan đến công nghệ, thương mại, an ninh và Đài Loan.

7. Nhà đầu tư cần theo dõi những yếu tố nào trong thời gian tới?

Nhà đầu tư nên chú ý đến chính sách thuế quan của Mỹ, các hạn chế xuất khẩu chip, diễn biến tại eo biển Đài Loan, chính sách đất hiếm của Trung Quốc và triển vọng phát triển trí tuệ nhân tạo tại hai nền kinh tế.