Cựu quản lý quỹ đầu cơ cảnh báo: Nhà đầu tư cá nhân vẫn khó đánh bại thị trường sau 30 năm

Dù thị trường tài chính ngày nay cung cấp nhiều công cụ đầu tư hơn, từ cổ phiếu riêng lẻ đến các quỹ ETF chuyên biệt và chiến lược sử dụng sản phẩm phái sinh, khả năng đánh bại thị trường của nhà đầu tư cá nhân vẫn là một thách thức lớn. Theo Victor Haghani, nhà sáng lập kiêm giám đốc đầu tư của Elm Wealth, việc tiếp cận thông tin và sản phẩm tài chính đa dạng hơn không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư đã đưa ra quyết định hiệu quả hơn.

Trong cuộc phỏng vấn với chương trình “ETF Edge” của CNBC, ông Haghani nhận định các nhà đầu tư hiện nay có thể không tinh vi hơn đáng kể so với 30 năm trước. Theo ông, nguyên nhân nằm ở những đặc điểm tâm lý cơ bản của con người, vốn không dễ thay đổi dù công nghệ giao dịch và thị trường tài chính đã phát triển mạnh.

Ông cho rằng nhà đầu tư vẫn chịu ảnh hưởng bởi nhiều loại thiên kiến nhận thức, đặc biệt là thiên kiến ngoại suy. Đây là xu hướng cho rằng những gì vừa diễn ra trong quá khứ sẽ tiếp tục trong tương lai. Khi một cổ phiếu tăng giá mạnh hoặc một nhóm ngành liên tục ghi nhận kết quả tích cực, nhà đầu tư có thể dễ dàng tin rằng xu hướng đó sẽ kéo dài, từ đó đưa ra quyết định mua vào dựa trên diễn biến gần đây thay vì đánh giá đầy đủ các yếu tố rủi ro.

Tâm lý này có thể khiến nhà đầu tư chạy theo những tài sản đang được chú ý, mua vào sau một giai đoạn tăng giá hoặc đánh giá quá cao khả năng duy trì lợi nhuận của một chiến lược. Khi thị trường đảo chiều, những quyết định dựa trên kỳ vọng thiếu cơ sở có thể khiến danh mục chịu tổn thất đáng kể.

Quan điểm của Haghani đặt ra một vấn đề quan trọng đối với nhà đầu tư hiện đại: nếu các công cụ tài chính ngày càng phong phú nhưng những hạn chế trong hành vi con người vẫn tồn tại, việc lựa chọn một chiến lược đầu tư phù hợp có thể quan trọng hơn việc liên tục tìm kiếm sản phẩm mới.

Quỹ chỉ số thị trường rộng có thể là lựa chọn thực tế hơn

Theo Haghani, các nhà đầu tư cá nhân không chuyên đang cố gắng tạo ra lợi nhuận vượt trội bằng cách lựa chọn từng cổ phiếu hoặc sử dụng các ETF phức tạp cần cân nhắc kỹ hiệu quả của cách tiếp cận này. Thay vì liên tục tìm kiếm cơ hội đánh bại thị trường, họ có thể hưởng lợi từ việc phân bổ một phần danh mục vào các quỹ chỉ số có phạm vi đầu tư rộng.

Quỹ chỉ số thị trường rộng thường hướng đến việc theo dõi diễn biến của một chỉ số đại diện cho nhiều cổ phiếu hoặc một phần đáng kể của thị trường. Nhờ nắm giữ nhiều tài sản, loại quỹ này giúp nhà đầu tư giảm mức độ phụ thuộc vào kết quả của một doanh nghiệp riêng lẻ, đồng thời đơn giản hóa quá trình xây dựng danh mục.

Một ưu điểm khác là chi phí. Những chiến lược đầu tư thường xuyên giao dịch, lựa chọn cổ phiếu hoặc sử dụng công cụ phức tạp có thể phát sinh nhiều khoản phí và đòi hỏi thời gian theo dõi đáng kể. Trong khi đó, một chiến lược đầu tư chỉ số với chi phí hợp lý có thể giúp nhà đầu tư hạn chế một phần gánh nặng này.

Haghani nhấn mạnh rằng việc tạo ra lợi nhuận vượt trội so với thị trường vẫn rất khó đối với những nhà đầu tư cá nhân không có chuyên môn sâu. Theo ông, đầu tư vào các quỹ chỉ số đa dạng hóa rộng có thể mang lại lợi ích đáng kể cho nhóm nhà đầu tư này.

Điều đó không có nghĩa quỹ chỉ số luôn sinh lời hoặc không có rủi ro. Giá trị quỹ vẫn có thể giảm khi thị trường đi xuống, và kết quả đầu tư phụ thuộc vào chỉ số được theo dõi, mức phí, thời điểm mua bán cũng như thời gian nắm giữ. Tuy nhiên, cách tiếp cận này giúp giảm nhu cầu phải liên tục dự đoán cổ phiếu nào sẽ tăng mạnh nhất.

Nhà đầu tư cá nhân đang cạnh tranh với những tổ chức có lợi thế công nghệ

Một trong những luận điểm đáng chú ý nhất của Haghani là sự chênh lệch về nguồn lực giữa nhà đầu tư cá nhân và các tổ chức giao dịch chuyên nghiệp. Trong thị trường hiện đại, nhiều công ty tài chính lớn có khả năng đầu tư hàng tỷ USD mỗi năm vào công nghệ, hạ tầng giao dịch, phân tích dữ liệu và các hệ thống tìm kiếm cơ hội trên thị trường.

Ông đề cập đến những tên tuổi như Citadel, Jane Street và Hudson River Trading, cho rằng các tổ chức này đang kiếm được khoản lợi nhuận đáng kể mỗi ngày trong một môi trường có nhiều cơ hội giao dịch. Tuy nhiên, để cạnh tranh ở cấp độ đó, nguồn lực tài chính và công nghệ đóng vai trò rất quan trọng.

Theo Haghani, nếu một nhà đầu tư cá nhân giao dịch tại nhà với kỳ vọng tìm ra cơ hội mà thị trường chưa nhận ra, họ cần hiểu rằng phía đối diện giao dịch có thể là những tổ chức sở hữu hệ thống phân tích và năng lực xử lý thông tin vượt trội. Ông nhắc đến Ken Griffin, CEO của Citadel, như một ví dụ về đối thủ mà nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể phải đối mặt trên thị trường.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc nhà đầu tư có đọc được báo cáo tài chính hay phân tích biểu đồ giá hay không. Trong nhiều thị trường, các tổ chức chuyên nghiệp có thể xử lý lượng dữ liệu lớn, phản ứng nhanh và triển khai chiến lược với mức độ tinh vi mà nhà đầu tư cá nhân khó tái tạo.

Điều này không có nghĩa mọi giao dịch của nhà đầu tư nhỏ lẻ đều bất lợi hoặc các tổ chức lớn luôn chiến thắng. Tuy nhiên, theo lập luận của Haghani, nhà đầu tư cá nhân cần thực tế hơn về lợi thế của mình, tránh cho rằng chỉ cần nghiên cứu nhiều hơn hoặc sử dụng sản phẩm phức tạp hơn là có thể liên tục tạo ra lợi nhuận vượt trội.

Thay vì cố cạnh tranh trực tiếp trong những lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn, nhà đầu tư có thể tập trung vào những yếu tố nằm trong khả năng kiểm soát, chẳng hạn như chi phí, mức độ đa dạng hóa, thời gian nắm giữ và kỷ luật phân bổ vốn.

ETF chuyên biệt vẫn có thể đóng vai trò trong danh mục đầu tư

Dù nhấn mạnh những hạn chế của việc cố gắng đánh bại thị trường, Haghani không phải là người duy nhất đưa ra quan điểm về vai trò của các sản phẩm ETF. Valerie Grimba, giám đốc chiến lược ETF toàn cầu tại RBC Capital Markets, cho rằng sự đa dạng của các sản phẩm đầu tư vẫn mang lại những lựa chọn hữu ích cho nhà đầu tư cá nhân.

Theo Grimba, việc có nhiều lựa chọn hơn nhìn chung là điều tích cực, miễn là nhà đầu tư hiểu rõ sản phẩm mình đang nắm giữ và mục đích sử dụng của sản phẩm đó trong danh mục.

Bà cho biết những quỹ nắm giữ khoảng 10–15 cổ phiếu có thể giúp nhà đầu tư tiếp cận một chủ đề hoặc lĩnh vực đầu tư cụ thể mà không cần tự xác định doanh nghiệp nào sẽ mang lại lợi nhuận tốt nhất. Thông qua các quỹ như vậy, nhà đầu tư có thể phân bổ vốn theo một chủ đề nhất định thay vì phải lựa chọn từng cổ phiếu riêng lẻ.

Các sản phẩm phái sinh cũng có thể được sử dụng để xây dựng những chiến lược tạo thu nhập theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, hiệu quả của các chiến lược này phụ thuộc vào cấu trúc sản phẩm, điều kiện thị trường và mức độ hiểu biết của người sử dụng.

Điểm quan trọng trong quan điểm của Grimba là không nên đánh đồng sự phức tạp với chất lượng đầu tư. Một sản phẩm có chiến lược độc đáo hoặc cách phân bổ tài sản khác biệt chưa chắc phù hợp với mọi nhà đầu tư. Giá trị của sản phẩm cần được đánh giá dựa trên mục tiêu tài chính, mức chấp nhận rủi ro và vai trò cụ thể của nó trong danh mục.

Hiểu rõ ETF trước khi quyết định đầu tư

Grimba nhấn mạnh rằng nhà đầu tư cần hiểu cả những gì mình mua lẫn những đánh đổi đi kèm với chiến lược được lựa chọn. Theo bà, khả năng giải thích rõ một ETF đang nắm giữ những tài sản nào, hoạt động theo nguyên tắc gì và nhà đầu tư đang tiếp xúc với loại rủi ro nào ngày càng trở nên quan trọng.

Trên thực tế, tên gọi của một quỹ có thể khiến nhà đầu tư hình dung khá đơn giản về mục tiêu đầu tư, nhưng danh mục bên trong có thể phức tạp hơn. Một số ETF tập trung vào ngành cụ thể, một số theo đuổi chiến lược lựa chọn cổ phiếu theo tiêu chí nhất định, trong khi những quỹ khác sử dụng các công cụ tài chính phức tạp hơn.

Do đó, trước khi mua ETF, nhà đầu tư nên tìm hiểu ít nhất những nội dung cơ bản sau:

• Tài sản cơ sở: Quỹ đầu tư vào những cổ phiếu, trái phiếu hoặc công cụ tài chính nào?
• Mục tiêu đầu tư: Quỹ theo dõi một chỉ số, tập trung vào một chủ đề hay theo đuổi chiến lược chủ động?
• Chi phí: Quỹ có mức phí quản lý và những chi phí giao dịch nào?
• Rủi ro: Danh mục có tập trung vào một vài cổ phiếu, ngành nghề hoặc yếu tố thị trường hay không?
• Cơ chế hoạt động: Quỹ có sử dụng đòn bẩy, sản phẩm phái sinh hoặc những phương thức đầu tư có thể làm tăng mức độ biến động hay không?
• Mức độ phù hợp: Sản phẩm có phù hợp với thời gian đầu tư, mục tiêu tài chính và khả năng chịu lỗ của bản thân hay không?

Những câu hỏi này đặc biệt cần thiết khi nhà đầu tư bị thu hút bởi một quỹ đang có hiệu suất tốt trong thời gian gần đây. Kết quả trong quá khứ không bảo đảm hiệu quả tương tự trong tương lai, và một chiến lược phù hợp với thị trường thuận lợi có thể hoạt động kém hơn khi điều kiện thay đổi.

Lựa chọn chiến lược quan trọng hơn việc chạy theo xu hướng

Quan điểm của Haghani và Grimba cho thấy hai khía cạnh bổ sung cho nhau của hoạt động đầu tư. Một mặt, nhà đầu tư cá nhân cần thận trọng trước kỳ vọng đánh bại thị trường bằng cách lựa chọn cổ phiếu hoặc sử dụng những chiến lược phức tạp. Mặt khác, các sản phẩm chuyên biệt vẫn có thể hữu ích nếu được sử dụng đúng mục đích và đi kèm với sự hiểu biết đầy đủ.

Đối với người đầu tư dài hạn, việc xây dựng danh mục không nhất thiết phải bắt đầu bằng câu hỏi cổ phiếu nào sẽ tăng mạnh nhất trong tháng tới. Những câu hỏi cơ bản hơn có thể là mức độ rủi ro nào có thể chấp nhận, bao nhiêu vốn cần được giữ an toàn, chi phí đầu tư có hợp lý không và danh mục có đủ đa dạng hóa hay chưa.

Nhà đầu tư cũng cần nhận diện thiên kiến ngoại suy mà Haghani đề cập. Khi một tài sản tăng giá liên tục, cảm giác rằng xu hướng sẽ tiếp tục có thể trở nên mạnh mẽ. Ngược lại, sau một đợt giảm sâu, tâm lý bi quan có thể khiến nhà đầu tư đánh giá thấp khả năng phục hồi. Việc nhận biết những phản ứng này không loại bỏ hoàn toàn sai lầm, nhưng có thể giúp hạn chế các quyết định bốc đồng.

Quỹ chỉ số thị trường rộng là một phương án đáng cân nhắc đối với người muốn tiếp cận thị trường mà không phải liên tục chọn cổ phiếu. Trong khi đó, ETF chuyên biệt có thể phù hợp với những mục tiêu cụ thể hơn, miễn là nhà đầu tư hiểu rõ cách thức hoạt động và chấp nhận được rủi ro đi kèm.

Cuối cùng, không có một chiến lược duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Điều quan trọng là lựa chọn phương pháp đầu tư phù hợp với mục tiêu của bản thân, kiểm soát chi phí, tránh chạy theo hiệu suất ngắn hạn và không nhầm lẫn giữa việc sở hữu nhiều công cụ tài chính với việc có lợi thế đầu tư thực sự.

Nguồn tham khảo: Nội dung phỏng vấn Victor Haghani của Elm Wealth và Valerie Grimba của RBC Capital Markets trong chương trình “ETF Edge” của CNBC.

Lưu ý: Thông tin phục vụ mục đích tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

Câu hỏi thường gặp về đầu tư cá nhân và quỹ ETF

1. Vì sao nhà đầu tư cá nhân khó đánh bại thị trường?

Theo Victor Haghani, nhà đầu tư cá nhân vẫn chịu ảnh hưởng bởi các thiên kiến tâm lý, trong khi phải cạnh tranh với những tổ chức chuyên nghiệp có nguồn lực công nghệ, dữ liệu và giao dịch lớn. Vì vậy, việc liên tục tìm kiếm lợi nhuận vượt trội là một thách thức.

2. Quỹ chỉ số thị trường rộng là gì?

Đây là quỹ được thiết kế để theo dõi một chỉ số bao gồm nhiều cổ phiếu hoặc đại diện cho một phần rộng của thị trường. Quỹ giúp nhà đầu tư tiếp cận nhiều tài sản thông qua một sản phẩm, nhưng vẫn có thể giảm giá khi thị trường đi xuống.

3. ETF chuyên biệt có phù hợp với nhà đầu tư cá nhân không?

ETF chuyên biệt có thể giúp tiếp cận một ngành hoặc chủ đề đầu tư cụ thể. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần hiểu danh mục, chiến lược, chi phí và rủi ro của quỹ trước khi quyết định mua.

4. Thiên kiến ngoại suy trong đầu tư là gì?

Đây là xu hướng cho rằng những gì đã xảy ra gần đây sẽ tiếp tục trong tương lai. Thiên kiến này có thể khiến nhà đầu tư mua tài sản sau khi giá tăng mạnh hoặc đánh giá quá cao khả năng duy trì hiệu suất trong quá khứ.

5. Nhà đầu tư cần kiểm tra điều gì trước khi mua ETF?

Nhà đầu tư nên xem xét tài sản cơ sở, mục tiêu của quỹ, chi phí, mức độ tập trung danh mục, cách sử dụng đòn bẩy hoặc sản phẩm phái sinh và mức độ phù hợp với mục tiêu tài chính cá nhân.

6. Có nên sử dụng ETF phức tạp để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn không?

Không phải lúc nào cũng nên. Sản phẩm phức tạp có thể phục vụ những mục tiêu nhất định nhưng cũng có thể đi kèm rủi ro khó đánh giá. Nhà đầu tư chỉ nên cân nhắc khi hiểu rõ cơ chế hoạt động và khả năng chịu lỗ của mình.